Sözlük

Şirketin depolama, taşıma, dağıtım veya katma değerli lojistik hizmetlerini kendi bünyesi yerine bir dış uzman sağlayıcıdan satın alması iş modeli.

Her adımda geri dönmeden o anki en iyi yerel seçimi yaparak çözüm kuran algoritma sınıfı; matroid yapılarında global optimumu garanti eder, genel olarak ise hızlı sezgisel olarak çalışır.

Çoklu ürün, çoklu dönem (tipik 3-18 ay) ufukta üretim hızı, stok, işgücü, hire-fire, mesai, fason ve backlog kararlarını birlikte verip toplam maliyeti minimum kılan orta-vadeli OR/MS problemi.

Tedarikçilerden müşterilere kadar tesisleri, akışları ve bağlantıları stratejik düzeyde tasarlama — uzun vadeli yatırım kararı.

İki ayrık düğüm kümesi arasında, kenarların ağırlıklı olduğu iki parçalı bir grafte, maksimum (veya minimum) toplam ağırlığa sahip eşleştirmeyi bulma OR problemi.

Karar problemini amaç-kriter-alternatif hiyerarşisine bölüp ikili karşılaştırma matrislerinden özvektör ile ağırlık çıkaran ve tutarlılığı CR ile sınayan MCDM tekniği.

Hastanedeki cerrahi vakaları gün, oda, cerrah ve ekibe bağlayarak haftalık programı belirleme problemi.

Karmaşık çok-kriterli karar problemini hiyerarşik kademelere ayırıp ikili karşılaştırmalarla ağırlıkları çıkaran ve tutarlılığı kontrol eden klasik MCDM yöntemi.

Onarılabilir bir ekipmanın iki ardışık arıza arasında ortalama olarak ne kadar süre çalıştığını gösteren güvenilirlik ölçütü; tipik birimi saat veya çevrim sayısı.

Sıralı bir montaj hattındaki istasyonlara, öncüllük altındaki bölünemez görevleri çevrim süresini (takt) aşmadan dağıtma OR problemi; SALBP-1 istasyon sayısını, SALBP-2 takt'ı minimize eder.

Bir perakende mağazasında veya e-ticaret kategorisinde hangi ürünlerin listede yer alacağını belirleyen optimizasyon problemi.

Bir kaynak kümesini (kişi, araç, makine) bir görev kümesine en az maliyet veya en yüksek fayda ile eşleştirme problemi.

Bir bankanın ATM ağı için her ATM'in nakit talebini tahmin eden, replenishment zaman ve miktarını karar veren, ATM-içi atıl nakitin immobilizasyon maliyeti ile boş-ATM stok-out maliyeti arasında denge kuran OR problemi; talep tahmini + stokastik envanter + CIT rotalama üç katmanını birleştirir.

Stoğun bitmiş olmasına rağmen müşterinin kabul ettiği ve ileri teslim bekleyen sipariş — bilinçli planlanan stok-dışı.

Hangi hastanın hangi servise hangi yatağa, hangi saatte yatırılacağına karar veren problem; klinik uyumluluk, izolasyon, cinsiyet ayrımı ve hemşire-hasta oranı kısıtları altında.

Dinamik programlamada optimal politika için gerek-yeter koşulu veren özyinelemeli değer fonksiyonu denklemi; Bellman (1957) optimallik ilkesi olarak formalize etmiştir.

Bir üretilen ürünün her seviyesinde hangi alt-bileşenlerin ve hangi miktarlarda gerektiğini, recursive olarak hammadde seviyesine kadar tanımlayan hiyerarşik ağaç yapısı.

Farklı boyutta nesneleri sabit kapasiteye sahip kutulara en az kutu kullanacak şekilde yerleştirme problemi.

Dal-sınır (branch-and-bound) ile kesme-düzlemi (cutting plane) yöntemlerini birleştiren exact MIP çözüm çerçevesi — arama ağacının her düğümünde geçerli eşitsizlikler (kesimler) LP gevşemesini sıkıştırır, sonra dallandırma yapılır.

Bir işletmenin uzun ömürlü varlık edinimi için yaptığı sermaye harcaması (CAPEX) ile dönem-içi tüketilen işletme harcaması (OPEX) arasındaki muhasebe-finans ayrımı; kiralama, abonelik ve yatırım kararlarının temel ekseni.

Bankanın ATM'lerini ve şubelerini ziyaret edip nakit doldurmak için zırhlı nakit-taşıma araçlarının operasyonel rotalanması. VRP varyantı; güvenlik (rota öngörülemezliği), sıkı zaman pencereleri, denomination ve regülasyon izleme ile şekillenir.

Hasar gelişim üçgenindeki kümülatif oranlardan gelişim faktörleri üreten klasik aktüeryal hasar rezervi yöntemi.

Bölgesel halka açık EV şarj istasyonlarının yer, tip (AC yavaş vs DC hızlı) ve sayısını sermaye + işletme maliyeti ile beklenen kullanıcı kapsama ve bekleme süresi arasında dengeleyen stratejik OR problemi.

Kapasiteli Araç Rotalama Problemi için 1964 tarihli klasik sezgisel: her müşteri kendi turunda başlar, iki tur birleştirildiğinde elde edilen en büyük 'tasarruf'lu çiftler kapasite müsait olduğu sürece adım adım birleştirilir.

Bir veya birden fazla konteyner/tıra paket ve paletlerin yerleştirilmesi problemi; 3D-BPP'nin pratik yan kısıtlarla genişletilmiş hali.

Gelen sevkiyatın depo raflarına alınmadan, kabul kapısından doğrudan çıkış kapısına aktarıldığı dağıtım modeli — depolama adımı sıfıra yakındır.

İki ardışık sipariş arasında normal talebi karşılayan ortalama envanter bileşeni — sipariş miktarı Q'nun yarısı (Q/2).

Karma tamsayılı programlama (MIP) ve genel kombinatoryel optimizasyon için temel tam çözüm yöntemi; arama ağacında alt-problemleri dallandırarak ve LP gevşemesinden gelen sınırlarla budayarak çözer; Land ve Doig (1960) tanıtmıştır.

Bir üretim ya da hizmet sisteminin toplam çıktısını sınırlandıran, en düşük kapasiteli veya en yüksek doluluk oranına ulaşan kaynak, istasyon ya da süreç adımı.

Çoklu girdi + çoklu çıktıyla çalışan benzer birimlerin (DMU) göreceli teknik verimliliğini ölçen, parametrik-olmayan LP-tabanlı frontier-verimlilik yöntemi.

Çalışanın haftalık veya n-haftalık döngüde hangi günler çalışıp hangi günler dinleneceğinin spesifikasyonu — ardışık dinlenme, hafta-sonu adilliği ve ergonomik sınırlar altında.

DEA'da analiz birimi — birbirine benzer N homojen organizasyondan biri olan ve birden çok girdi tüketip birden çok çıktı üreten karşılaştırılabilir bir birim.

Elektrik tarifesi, sistem koşulları veya teşviklere göre tüketici tarafında yük çalıştırma kararlarını optimize eden enerji yönetim yaklaşımı.

Okul veya üniversitede dersleri öğretmen, sınıf, oda ve zamana çakışmasız atama problemi.

Edsger Dijkstra'nın (1959) non-negatif kenar ağırlıklı graflarda tek-kaynak shortest path için polinom-zaman algoritması; greedy yaklaşımla öncelik kuyruğundan en küçük geçici-mesafeli düğümü çıkarır, komşuları günceller; binary heap ile O((V+E)logV).

Doğrusal bir amaç fonksiyonunu doğrusal eşitlik ve eşitsizlik kısıtları altında optimize eden ve operasyonel araştırmanın temelini oluşturan matematiksel programlama dalı.

Çok-aşamalı karar problemlerini örtüşen alt-problemlere özyinelemeli olarak ayırarak ve ara sonuçları saklayarak çözen OR / bilgisayar bilimleri tekniği; Bellman (1957) tarafından geliştirilmiştir.

Bir ürünün tedarikçiye verilecek en ekonomik sipariş miktarını veren klasik envanter formülü.

Klasik Economic Order Quantity modelinin gevşetme ve uzantı ailesi — miktar iskontosu (all-units / incremental), planlı stok-dışı / backordering, sonlu yenileme oranı (EPQ), perishable / shelf-life kısıtı, çok-ürün ortak sipariş ve inflation-adjusted varyantları.

M/M/c kuyruğunda gelen bir müşterinin beklemek zorunda kalma olasılığını veren formül; çağrı merkezi kadrolama standardıdır.

Bir filodaki ya da halka açık şarj noktası kuyruğundaki her EV'nin ne zaman ve hangi güç seviyesinde şarj edileceğini deadline, şebeke güç sınırı, batarya SoC sınırları, time-of-use tarife ve batarya yaşlanma maliyeti altında karar veren operasyonel OR problemi.

FIFO en eski stoğu önce çıkarır, LIFO en yenisini önce çıkarır — bozulan ürünlerde fiziksel rotasyon ile muhasebe ve vergi-temelli stok değerlemenin iki temel kuralı.

Bir toplu taşıma hattının zaman dilimi başına ne sıklıkta servis edileceğine (örneğin 6, 10, 20 dakikada bir otobüs) karar veren operasyonel alt problem; talep profili, mevcut filo ve hedef servis kalitesi altında.

Sabit kapasiteli ve kısa raf ömürlü ürünlerde (otel odası, uçak koltuğu, etkinlik bileti) talebe göre dinamik fiyat belirleme.

Bir ekipmanın kullanılabilirlik, performans ve kalite olmak üzere üç bileşenin çarpımı olarak tek bir sayıda özetlenen ve dünya çapında üretim mükemmelliğine kıyaslanan birleşik etkinlik ölçütü.

Doğal seçilim ve genetik aktarım benzetimiyle çalışan, çözüm popülasyonunu seçim, çaprazlama (crossover) ve mutasyon operatörleriyle iteratif olarak evrimleştiren popülasyon-tabanlı metaheuristik.

Bir yatırım projesinin başlangıçta yapılan harcamayı, ürettiği nakit akışlarıyla geri kazanması için gereken süreyi yıl cinsinden ölçen ve KOBİ'lerde hızlı karar almak için kullanılan finansal metriktir.

Bir doğrusal programlama probleminde herhangi bir kıt kaynak kısıdının sağ-taraf sabitinde birim artışın hedef fonksiyonu değerinde yarattığı marjinal değişim; eşdeğer olarak dual problemin optimal değişken değeri.

Talep ve teslim süresi belirsizliğine karşı tutulan ek stok — beklenmedik dalgalanmada stoksuz kalmayı önler.

Geçmiş olaylar için gelecekte ödenecek hasarların aktüeryal yöntemlerle tahmin edilmesi süreci.

Hemşirelerin aylık ufukta servis-vardiya-saat kombinasyonlarına yetkinlik, yasal sınır, yorgunluk, sözleşme ve tercih kısıtları altında atanmasına dair sağlık-özel OR problemi.

Müşterinin aradığında istediği ürünü bulma olasılığı — envanter ve sipariş kararlarının hedefi olarak sayısal bir oran.

Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve uluslararası ticarette satıcı-alıcı arasında maliyet, risk ve nakliye sorumluluğunun nerede ve nasıl devredildiğini tanımlayan standart üç-harfli kurallar setidir.

Bir projenin nakit akışlarının Net Bugünkü Değerini sıfıra eşitleyen iskonto oranı; yatırımı içsel olarak kazandıracağı yıllık bileşik getiri oranı olarak yorumlanır.

Birçok farklı iş emrinin, birçok farklı makinede, kendi sıralarında işlenmesi.

N farklı SKU'nun ortak bir tedarikçi major-setup maliyetini (kamyon, gümrük, sipariş hazırlığı) paylaşarak ne sıklıkta birlikte sipariş edileceğini belirleyen operasyon araştırması problemi.

Bir partiden rastgele n parça örnek alıp partinin kabul ya da reddini, örnekteki hatalı sayısının kabul eşiği c'nin altında ya da üstünde olmasına göre veren istatistiksel-OR pratiği.

Talep varyansının tedarik zinciri boyunca aşağıdan yukarı doğru büyüyerek üretici ucunda son tüketici talebinden kat-kat daha büyük dalgalanmaya dönüşmesi.

Bir istasyona ne zaman ve ne kadar parça üretileceğini ya da çekileceğini bildiren, çekme-üretiminin operasyonel sinyalini taşıyan görsel kart veya elektronik etiket sistemi.

Tek depodan başlayıp depoya dönen, her müşteriyi tam bir kez ziyaret eden ve tur başına toplam talebi araç kapasitesinin altında tutan minimum maliyetli araç rotalarının tasarımı.

Karesel bir amaç fonksiyonunu doğrusal kısıtlar altında optimize eden ve LP'nin doğrudan karesel genelleştirmesi olan matematiksel programlama dalı.

Standart malzeme topundan veya plakadan istenen parçaları en az atıkla çıkarma kararı.

Tamsayılı programlama için LP gevşemesini iteratif olarak fizibıl bölgeyi koruyan ancak gevşemenin fraksiyonel optimumunu kesen geçerli eşitsizliklerle sıkıştıran yöntem; Gomory (1958) tamsayı programlama için tanıtmıştır.

Çözümün gereken kısıtlara uyması temel alınan optimizasyon paradigması — özellikle çizelgeleme ve atama problemlerinde güçlü.

Bir sistemin çıktısının sistemin en zayıf halkası (darboğaz) tarafından belirlendiğini ve sürekli iyileştirmenin darboğazı tanımlama-istismar-bağımlı kılma döngüsü ile yapılması gerektiğini öne süren yönetim felsefesidir.

Bir kapasite kısıtı altında N aday öğeden alt-küme seçimi: her öğenin değeri ve ağırlığı verili; toplam ağırlık kapasiteyi aşmadan toplam değer maksimum. Ayrık optimizasyonun temel problemi.

Proje teslim tarihini doğrudan belirleyen, ardışık görevlerin oluşturduğu en uzun zincir.

Deterministik proje ağı tekniğinin temel taşı: sabit süreli aktiviteler ve precedence verildiğinde her aktivite için early/late start-finish hesaplar, projeyi süren en uzun yolu çıkarır.

Geliş ve hizmet süreçlerinin rastlantısal olduğu durumlarda bekleme hatlarını matematiksel olarak inceleyen disiplin.

Zorlu (complicating) kısıtları amaç fonksiyonuna çarpan ile aktarıp gevşetilen alt-problemi kolay çözüm yapısına indirgeyen ayrıştırma tekniği; Held ve Karp (1970) TSP üzerinde sistemleştirmiştir.

Bir siparişin verildiği an ile ürünün teslim alınabilir hâle geldiği an arasında geçen süre — envanter politikalarının temel girdisi.

Belirli planlama ufkunda her dönem için ne kadar üretileceğini setup ve stok maliyetlerini dengeleyecek şekilde belirleme problemi.

Atama problemini (n×n maliyet matrisi, bire-bir minimum-maliyet eşleştirme) polinom-zamanda O(n³) çözen kombinatoryel algoritma; Kuhn (1955) ve Munkres (1957).

Mevsimsel ya da raf-ömrü kısa ürünlerde satış dönemi boyunca tipik olarak monoton-düşen bir fiyat trajektörisi belirleyerek kâr-marjı ile sezon-sonu dead-stock riski arasındaki dengeyi kuran perakende OR pratiği.

Nihai ürün talebinden geriye doğru, BOM ve lead-time üzerinden her hammadde ve ara-parçanın ne zaman ve ne miktarda gerekli olduğunu hesaplayan zaman-faz planlama algoritması.

Birden çok çatışan kriterin eş zamanlı değerlendirildiği karar problemlerini çözmek için geliştirilmiş yöntem ailesi (AHP, TOPSIS, WSM, ELECTRE, PROMETHEE) ve teorik çerçeve.

Yatırım kararlarını beklenen getiri (ortalama) ile varyans (risk) ekseninde analiz eden Markowitz tarafından kurulan klasik finans çerçevesi.

Yerel optimumdan kaçacak şekilde tasarlanmış sezgisellerin üst-çerçevesi — tabu search, simulated annealing, genetik algoritma, VNS ve GRASP gibi yöntemleri kapsayan şemsiye terim; Glover (1986) tanıtmıştır.

Bir kısım karar değişkeninin tamsayı, diğerlerinin sürekli olarak sınırlandığı ve doğrusal amaç-kısıt yapısına sahip optimizasyon problemi sınıfı; NP-hard.

Karar değişkenlerinin bir kısmının tam sayı (örn. 'kaç kamyon', 'kaç vardiya') olduğu optimizasyon türü.

Küçük-ölçekli çok-kaynaklı enerji sisteminin güç dengesi, depolama ve jeneratör kısıtları altında, rolling-horizon dispatch'ini bulan OR ve kontrol problemi.

Her kontrol anında güncel durum ve tahminlerle sonlu-horizon problemin çözüldüğü, ilk eylemin uygulanıp horizon'un kayarak ilerletildiği receding-horizon optimizasyon çerçevesi.

Tedarikçinin tek bir siparişte kabul ettiği en düşük adet ya da değer — alıcının ihtiyacından bağımsız olarak siparişe alt sınır koyan ticari kısıt.

Bir ekipmanın iki ardışık arıza arasında ortalama ne kadar süre çalıştığını gösteren güvenilirlik ölçütü.

Bozulabilir veya tek dönemli ürün için optimum sipariş miktarını fire ve kayıp satış maliyetlerinin dengesinden hesaplayan klasik problem.

Taşıma problemine başlangıç temel uygulanabilir çözüm üreten en basit klasik sezgisel: maliyet matrisinin sol-üst köşesinden başlayıp arz/talep tükenene kadar sağa veya aşağıya kayarak hücreleri doldurma.

Bilinen polinom-zamanlı algoritması olmayan ve NP sınıfındaki her problemin kendisine polinom-zamanda indirgenebildiği karar/optimizasyon problemleri sınıfı; pratik OR problemlerinin büyük bölümü bu sınıftadır.

Bir yatırımın gelecekte üreteceği nakit akışlarını iskonto oranıyla bugüne indirgeyip başlangıç yatırımından çıkararak elde edilen ve pozitif olduğunda projeyi onaylama kuralına bağlı olan finansal değerleme metriğidir.

Bir partinin gerçek hata oranı p ile örnekleme planı (n, c) altında kabul olasılığı Pa(p) arasındaki ilişkiyi çizen fonksiyon — p=0'da Pa=1 (kesin kabul), p=1'de Pa=0 (kesin red) arasında S-eğrisi.

Mevcut en iyi fizibil çözüm (incumbent) ile en iyi alt-sınır (dual bound) arasındaki bağıl farkı ölçen ve MILP çözücülerinde optimallik kanıtının standart göstergesi olan büyüklük.

Bir depoda müşteri siparişlerini karşılamak için depolama konumlarından SKU'ları getirme operasyonu; tipik olarak yürüyen toplayıcı işçiyle yapılır.

Bir ekipman arızasının tespit edildiği andan onarımın tamamlanıp ekipmanın yeniden çalışır duruma getirildiği ana kadar geçen sürenin ortalaması.

Poliklinik takvimindeki slot süresi, slot doluluğu ve gün-içi atama politikasını — hasta bekleme süresi, doktor boş zaman ve aynı-gün erişim arasında denge tutarak — tasarlayan operasyon araştırması problemi.

No-show beklentisi altında kapasiteden daha fazla hasta (veya rezervasyon) almayı sistemli olarak kararlaştıran politika; OR'da no-show olasılığı ile bekleme-boş zaman dengesini matematiksel olarak kuran formülasyon.

Hastalar arasındaki birimlerin (acil servis, servis, yoğun bakım, taburcu) hareketi ve bu hareketleri belirleyen zamanlama kararlarını inceleyen operasyon araştırması ve kuyruk teorisi alanı.

Bir tüketicinin günlük veya aylık maksimum güç çekişini (kW) bilinçli olarak azaltarak bağlantı gücü ücretini düşürme yaklaşımı.

Birden fazla yatırım seçeneği arasında sermayeyi risk-getiri trade-off'una göre dağıtma problemi.

Çok-ürünlü ortak-setup stok problemlerinde her ürünün sipariş periyodunu baz periyot T'nin sadece 2'nin kuvveti katlarıyla (T, 2T, 4T, ...) sınırlayarak optimum'a en az %98 yakın ve sahaya planlanabilir çözüm garanti eden politika (Roundy 1985).

İki görev (veya aktivite) arasında, birinin tamamlanmadan diğerinin başlayamayacağını ifade eden kısmi-sıralama tipi kısıt; çizelgeleme ve montaj problemlerinin temel kısıt ailesi.

Bir parça için hangi işlemlerden hangi sırayla geçileceği, her işlemin hangi makina, takım ve aparat ile yapılacağı kararının verildiği imalat-OR problemi.

CPM'nin olasılıksal genişlemesi: 1958'de ABD Donanması Polaris programı için geliştirildi; her aktivite süresi optimistik, en olası ve pesimistik tahminlerden türetilen rastgele değişkendir; proje tamamlanma dağılımı verir.

Ürünün değerinin zamanla azaldığı (taze gıda, moda, yeni-jenerasyon elektronik, otel odası / uçak koltuğu) ve fiyatın buna göre uyarlanması gereken — monoton-düşen ya da up-down — geniş OR fiyatlama problem sınıfı.

Bir projedeki yüzlerce görevin sırasını, süresini ve ekip atamasını precedence ve kaynak kısıtları altında belirleme.

Eldeki stoğun bu seviyeye düştüğü an yeni siparişin tetiklendiği envanter eşiği — (s,S) politikasının küçük 's' parametresi.

Resmi satınalma sürecinden önce pazardaki potansiyel tedarikçilerin yetkinlik, kapasite ve genel yaklaşımlarını öğrenmek amacıyla yapılan bağlayıcı-olmayan bilgi toplama sürecidir.

Henüz tek bir teknik çözüm yolu sabitlenmemiş bir iş ihtiyacı için tedarikçilerden metodoloji, ekip, zaman çizelgesi ve fiyat içeren bütüncül teklifler isteyen satınalma sürecidir.

Spesifikasyonu net olarak tanımlanmış bir mal veya hizmet için birden çok tedarikçiden fiyat odaklı, bağlayıcı veya bağlayıcı-olmayan teklif toplayan resmi satınalma sürecidir.

Belirsiz parametreleri olasılık dağılımı yerine bir belirsizlik kümesi (uncertainty set) ile modelleyen ve bu küme içindeki en kötü senaryoya karşı fizibil kalan çözümü arayan matematiksel optimizasyon yaklaşımı.

Bir turnuva yapısı: her katılımcı diğer her katılımcıyla eşit sayıda kez karşılaşır.

Müşteri yerinde gerçekleştirilen kurulum, bakım veya tamir işleri için teknisyen atama, rotalama ve müşteri bilgilendirme süreçleri bütünü.

Öğrencilerin günlük servis taşımasında durak yerleşimi, öğrenci-durak atama ve araç güzergâhının birlikte planlandığı VRP (Vehicle Routing Problem) varyantı.

Bir parçanın process plan'ındaki toplam setup (takım değişimi, aparat değişimi, temizlik) süresini sıralama, multi-operation takım, aile setup ve SMED içsel/dışsal ayrımı ile minimize etme OR / IE pratiği.

Bir iş bittikten sonra, sonraki iş için makinenin hazırlanması (kalıp değişimi, ayar, temizlik) için harcanan süre.

Optimumluk garantisi vermeden makul süre içinde iyi (genellikle yakın-optimal) çözüm üreten algoritma; NP-Zor problemlerin pratik çözümünde temel araçtır.

Listede olan her ürüne raftan ne kadar yer (kaç facing) ayrılacağını talep ve marja göre belirleyen optimizasyon problemi.

Ağırlıklı bir grafta iki düğüm arasında (tek nokta-noktaya, tek kaynak-tüm noktalara ya da tüm-çift varyantlarıyla) minimum toplam ağırlıklı yolu bulan foundational graf-OR problemi; polinom-zaman algoritmaları Dijkstra (1959), Bellman-Ford (1958), Floyd-Warshall (1962).

Doğrusal programlamayı, fizibil politopun köşeleri arasında amaç fonksiyonunu iyileştiren komşu temel-fizibil çözümlere pivotlayarak çözen klasik algoritma; Dantzig 1947.

Envanter sisteminin ayrı izlediği her bir farklı ürün varyantı — beden, renk, ambalaj, tat veya tedarikçi bazında kendine özgü kodla tanımlanır.

Bir depoda her SKU'nun hangi depolama konumuna (raf, bin, slot) atandığına karar veren operasyon araştırması problemi; beklenen yürüme mesafesi, ergonomi ve sipariş-affinitesini optimize eder.

Bir SKU'nun talep anında stoğunun bulunmaması — envanter politikalarının temel başarısızlık olayı ve birincil KPI'si.

Belirsiz parametrelerin (talep, fiyat, getiri) olasılık dağılımı bilinirken beklenen maliyeti veya beklenen faydayı optimize eden matematiksel programlama yaklaşımı; tipik olarak iki aşamalı recourse veya çok aşamalı senaryo ağacı formülasyonu kullanır.

School Bus Routing Problem (SBRP) içinde her öğrenciyi belirli bir otobüs durağına atayan alt-problem; kapasite, yürüme mesafesi ve güzergâh dengesi kısıtları altında.

Olası kararların (sütunların) hepsini önceden saymak yerine ihtiyaç oldukça ürettiği büyük ölçekli optimizasyon yöntemi.

Son ziyaret edilen çözüm ya da hamleleri tabu listesinde tutarak döngülere düşmeyi engelleyen ve yoğunlaşma/çeşitlendirme stratejileriyle arama uzayını dolaşan bellek-tabanlı metaheuristik.

Müşteri talebini karşılayabilmek için bir birim ürünün üretilmesine ayrılabilecek azami süre — net çalışma süresinin müşteri talep miktarına bölünmesiyle hesaplanır.

Geçmiş veri, mevsim, etkinlik ve dış sinyalleri kullanarak gelecekteki talebi sayısal olarak tahmin etme.

Yarı-mamul ve hammadde stoğunu minimuma indirerek üretimi müşteri talebinin hızında akıtmayı amaçlayan bir üretim felsefesi ve operasyonel disiplin.

Tüm karar değişkenlerinin tamsayı değerlerle sınırlandığı doğrusal optimizasyon problemi sınıfı; MILP'nin sürekli değişken içermeyen alt-sınıfı, NP-hard.

Sabit kapasiteli m kaynaktan, sabit talepli n hedefe, birim taşıma maliyeti minimum olacak şekilde sevkiyat tahsisi — lineer programlamanın kurucu problemi.

Sıcaklık parametresi kontrolünde kötüleştirici hamleleri olasılıkla kabul ederek yerel optimumdan kaçabilen, fiziksel tavlama sürecinden esinlenmiş tek-çözüm tabanlı metaheuristik.

Bir varlığın satın alma fiyatı dışında işletme, bakım, enerji, eğitim, parça ve elden çıkarma dahil tüm yaşam döngüsü maliyetlerini tek bir karşılaştırılabilir tutara indirgeyen değerlendirme yaklaşımıdır.

Aynı malzeme veya hizmet için birden fazla tedarikçi arasında ön-yeterlik ve sipariş tahsisi kararlarını yapılandırılmış kriterlerle alan operasyon araştırması problemi.

Yeni bir tesisin (depo, fabrika, şube, hastane) nereye konumlandırılacağı kararı — talep noktaları ve maliyetler arasında matematiksel optimizasyon.

Alternatifleri pozitif-ideal çözüme yakınlık ve negatif-ideal çözüme uzaklık üzerinden sıralayan, geometrik mesafe tabanlı MCDM tekniği.

Çalışanlara haftalık tour örüntüleri (vardiya sırası + dinlenme günleri) atayarak saatlik talebin karşılandığı, dinlenme + mesai + adillik kurallarının tutulduğu iş gücü planlama OR problemi.

Bir kentsel ağda hangi otobüs (ya da tramvay, metro) hatlarının işletileceğine, her hattın hangi durakları servis edeceğine ve hangi güzergâhı izleyeceğine karar veren OR problemi; toplam işletme bütçesi, talep kapsama ve transfer kalitesi kısıtları altında.

Bir grafta her düğümü tam bir kez ziyaret edip başlangıca dönen minimum-maliyetli Hamilton turunu bulan, kurucu kombinatoryel optimizasyon problemi.

Bir spor liginin veya turnuvanın hangi takım hangi haftada hangi takımla, nerede oynayacağına dair fikstür oluşturma problemi.

Hastanenin belirli bir dönemde tedavi ettiği hastaların türü, ağırlığı ve dağılımı — operasyonel planlamanın temel girdisi.

Hangi çalışanın hangi gün, hangi vardiyada, hangi pozisyonda çalışacağına dair haftalık veya aylık karar.

Bir depo veya birkaç depodan çıkan araçların hangi müşterilere hangi sıra ile gideceği kararı.

Bir firmanın özsermaye ve borç finansmanını piyasa değerlerine göre ağırlıklayarak elde ettiği ve yatırım kararlarında iskonto/eşik oranı olarak kullandığı bileşik sermaye maliyetidir.

Tek ürün, kapasitesiz, deterministik talepli lot sizing problemini dinamik programlama ile optimum çözen klasik algoritma.

Wilson (1934) tarafından klasik EOQ probleminin türetilen kapalı-form çözümü Q* = karekök içinde 2DS/H; deterministik sabit talep D, sabit sipariş maliyeti S ve birim-yıl elde tutma maliyeti H altında maliyet-minimize eden sipariş miktarını verir.

Düzenli işgücü, hire-fire, mesai ve fason karışımının trade-off'u: düzenli işgücü smooth ama âtıl aylarda pahalı; hire-fire ay-bazında ucuz ama yüksek churn cost; mesai esnek ama prim + yorgunluk; fason esnek ama kalite + lead-time riski. APP'de karar değişkenleri olarak yakalanır.

Müşteri için değer yaratmayan tüm faaliyetleri (muda) sistematik biçimde azaltarak akışı, çekme-üretimini ve sürekli iyileştirmeyi temel alan kapsayıcı bir üretim metodolojisi şemsiyesi.

Üretime başlanmış ancak henüz tamamlanmamış, istasyonlar arasında bekleyen ya da işlenmekte olan tüm yarı mamul ve yarı işlenmiş ürünlerin toplam stoku.

Mevcut bir çözümü, tanımlı komşuluk yapısı içinde küçük değişikliklerle tekrar tekrar iyileştirmeye dayanan iyileştirici sezgisel ailesi; 2-opt, k-opt ve Lin-Kernighan kanonik örneklerdir.

Güvenlik-kritik rollerde çalışan kişinin yorgunluğunu sınırlamak üzere tasarlanan çizelge kuralları — minimum dinlenme, ardışık gece üst sınırı, haftalık saat, hafta sonu dengesi.

Bir işin veya teslimin yapılabileceği saat aralığı — bu aralığın dışında kabul yok ya da ceza var.

Sıralı zaman noktalarındaki gözlemlerden gelecek değerleri tahmin etmek için kullanılan istatistiksel modelleme alanı; ARIMA, ETS, state-space modelleri kapsar.

Bir istasyonda bir birim ürünün başlangıç anından bir sonraki birimin başlangıç anına kadar geçen fiili işlem süresi.

Bir üretim sisteminin birim zamanda tamamladığı ve mamul olarak çıkış yapan ürün sayısı — sistemin gerçek üretim hızı.

Birden çok ve genellikle çatışan amaç fonksiyonunu eş zamanlı optimize ederek Pareto-etkin çözüm kümesini üreten matematiksel programlama dalı.

Matematiksel programlama modellerini (LP, MIP, QP, NLP, SOCP) yapılandırılmış girdi formatında alıp optimal veya yakın-optimal çözüm ve dual bilgiyi üreten optimizasyon yazılımı kategorisi.

Ekipman arızalanmadan önce belirli aralıklarla yapılan planlı bakım — beklenmedik duruşları önlemek için.

Birden fazla ürünü aynı kapasite ve hammadde havuzundan üreten KOBİ'nin kısa-dönem için hangi üründen ne kadar yapacağını kâr veya katkı payı maksimum olacak şekilde belirleyen klasik doğrusal programlama uygulaması.

Üretim sürecinden ilk denemede yeniden işlem veya tamir gerektirmeden kalite kontrolünü geçen parçaların toplam üretilen parçaya oranı.