Sözlük · approach
Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP)
Karmaşık çok-kriterli karar problemini hiyerarşik kademelere ayırıp ikili karşılaştırmalarla ağırlıkları çıkaran ve tutarlılığı kontrol eden klasik MCDM yöntemi.
Analytic Hierarchy ProcessAHPSaaty YöntemiAnalitik Hiyerarşi
Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytic Hierarchy Process — AHP), Thomas L. Saaty tarafından 1980'de geliştirilen çok-kriterli karar verme yöntemidir. Karar problemi bir hiyerarşi olarak modellenir: en üstte amaç, altında ana kriterler, sonra alt-kriterler ve en altta alternatifler. Her seviyede karar verici ikili karşılaştırmalar yapar — 'A kriteri B kriterinden ne kadar daha önemli' — Saaty'nin 1-9 ölçeğinde. Karşılaştırma matrisinin baskın özvektörü kriter ağırlıklarını verir. Yöntemin ayırt edici özelliği tutarlılık oranıdır (Consistency Ratio, CR): yargıların iç tutarlılığını ölçer; CR<0.1 kabul edilebilir, üstündeyse yargılar çelişkilidir ve yeniden gözden geçirilmelidir. AHP tedarikçi seçimi (Weber ve diğerleri 1991; De Boer ve diğerleri 2001), yer seçimi, proje portföy önceliklendirme, personel değerlendirme gibi her tür çok-kriterli karar bağlamında kullanılır. Uzantıları: yargılarda belirsizliği temsil eden Fuzzy AHP, kriterler arası bağımlılıkları modelleyen Analytic Network Process (ANP), grup kararı için geometrik ortalama agregasyonu.
Örnek
Bir satın alma ekibi tedarikçi seçiminde fiyat, kalite, teslim, risk ve sürdürülebilirlik kriterlerini AHP ile ağırlıklandırır; CR=0.07 ile yargılar tutarlıdır ve fiyat ağırlığı %35, kalite %28, teslim %20, risk %12, sürdürülebilirlik %5 olarak çıkar.