Kamçı Etkisi

Kamçı etkisi (bullwhip effect), tedarik zincirinin perakendeciden toptancıya, toptancıdan üreticiye, üreticiden hammadde tedarikçisine her geçişte talep varyansının artması olgusudur. Bir kamçının ucunda küçük bir hareket, sapın hareketini katlayarak büyütmesine benzetilir — buradan adı gelir. Olguyu sistem dinamiği perspektifinden ilk kez Forrester (1958) Industrial Dynamics çalışmasında ortaya koydu. Sterman (1989) beer game deneyi ile etkinin insan karar davranışından nasıl çıktığını gösterdi: oyuncular gecikme ile gelen siparişleri 'kayıp talep' olarak yorumlar ve aşırı sipariş verir, sonra ters yönde aşırı düzeltme yapar — sonuç salınımdır. Lee Padmanabhan Whang (1997) bullwhip'in dört rasyonel kaynağını analitik olarak çözdü: (1) demand signal processing — geçmiş siparişe bakarak talep tahmini güncelleme, (2) order batching — sabit sipariş maliyetlerinden dolayı parti birikimi, (3) price fluctuation — promosyon dönemlerinde aşırı alım, (4) rationing and shortage gaming — tedarikçi sınırlamasında müşterinin abartılı sipariş vermesi. Bullwhip, çok-eşelonlu envanter sistemlerinin temel patolojisidir; karşı önlemler şunlardır: gerçek POS verisinin yukarı paylaşımı (EDI, VMI), CPFR (collaborative planning forecasting replenishment), promosyon yumuşatma (everyday low pricing), kapasite tahsis kuralının açık ve âdil olması. KOBİ bağlamında bullwhip iki yüzeyde görünür: (a) toptancı olarak müşteri bayilerinden gelen tepe-vadi sipariş ritmi (bayinin kendi safety stock kararıdır), (b) tedarikçi nezdinde KOBİ'nin kendi siparişlerinin promosyon ve panik-alım gürültüsüyle distorsiyonu.