FIFO ve LIFO

FIFO (First-In, First-Out — ilk giren, ilk çıkar) ve LIFO (Last-In, First-Out — son giren, ilk çıkar), envanter çıkış sırasını belirleyen iki temel kuraldır. Pratikte iki ayrı kayıt boyutu vardır: fiziksel rotasyon ve muhasebe-değerleme. Fiziksel FIFO, raftaki eski stokun önce çıkarılması anlamına gelir — son kullanma tarihli ürünler (gıda, ilaç, kimyasal, kozmetik) ve ömrü kısıtlı ürünler (#011 newsvendor problem ailesine bağlı) için neredeyse zorunludur. Fiziksel LIFO genellikle yığın depolama (kömür, kum, kâğıt rulo) gibi son giren üst yığında olduğu durumlarda doğal olarak oluşur. Muhasebe boyutunda FIFO vs LIFO satılan malın maliyeti (SMM/COGS) ve dönem-sonu envanter değerini etkiler: enflasyonist ortamda LIFO daha yüksek COGS, daha düşük envanter değeri ve daha düşük vergi yaratır — bu nedenle ABD'de yıllarca tercih edildi (US GAAP altında izinli). Ancak IFRS LIFO'yu yasaklar — Türkiye dahil IFRS uygulayan ülkelerde envanter muhasebesi FIFO veya ağırlıklı ortalama (weighted average) ile yapılır. Yani Türkiye'deki bir KOBİ için soru genellikle 'FIFO mu ağırlıklı ortalama mı' biçimini alır; LIFO seçeneği yoktur. OR perspektifinden FIFO, depo tasarımında raf akışı (flow rack, gravity rack) ile fiziksel olarak desteklenir; LIFO ise push-back rack veya yığın tipi depolarda görülür. Picker routing (#041) için FIFO kuralı SKU başına en eski partinin lokasyonunu izlemeyi gerektirir — modern WMS'ler bunu lot/parti seri numarası ile yönetir.