Sözlük · approach
Newsvendor
Bozulabilir veya tek dönemli ürün için optimum sipariş miktarını fire ve kayıp satış maliyetlerinin dengesinden hesaplayan klasik problem.
Newsvendor ProblemSingle-Period InventoryTek Dönemli Stok
Newsvendor problemi, bir ürünün talep dağılımı belli olduğunda 'optimum sipariş miktarı'nı veren klasik tek dönemli stok modelidir. Adı gazete satıcısından gelir: sabah baskıyı sipariş eder, akşam sattığını kazanır, satamadığını atar. Aynı yapı taze gıda, mevsimlik moda, etkinlik bileti, kan stoğu ve hava yolu overbooking kararlarında ortaya çıkar. Çözüm 'kritik fraktil' prensibine dayanır: optimum hizmet düzeyi = kar marjı / (kar marjı + fire maliyeti). Bu oran, talep dağılımının yüzde kaçına kadar sipariş verileceğini söyler. 1951'de Arrow, Harris ve Marschak tarafından matematiksel olarak kurulmuş, envanter teorisinin en temel ve hâlâ aktif modellerinden biridir; günümüzde makine öğrenmesi tabanlı talep tahmini ve çok ürünlü ikame etkisi modelleriyle zenginleşiyor.
Örnek
Bir fırın günde ortalama 100 ekmek satıyor (standart sapma 30). Ekmek başına kar 5 TRY, atılan ekmeğin kaybı 8 TRY. Kritik fraktil = 5 / (5 + 8) = %38. Yani normal dağılımın %38'lik diliminde kaç ekmek? Yaklaşık 91 adet. Optimum sipariş 91 ekmek — fire ve kayıp satış arası matematiksel denge bu.